PlaceOnLine.pl - ZUS | podatki | prawo pracy

Obecnie, zgodnie z przepisami ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego, w razie choroby i macierzyństwa ubezpieczony nabywa prawo do zasiłku chorobowego:

1) po upływie 30 dni nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego – jeżeli podlega obowiązkowo temu ubezpieczeniu;

2) po upływie 90 dni nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego – jeżeli jest ubezpieczony dobrowolnie (art. 4 ust. 1).

Do 31 grudnia 2008 r. przedsiębiorca musiał posiadać 180 dni ubezpieczenia chorobowego, aby uzyskać prawo do świadczeń (art. 4 ust. 1 pkt 2 w brzmieniu obowiązującym do końca 2008 r.). Ten właśnie przepis był przedmiotem pytania prawnego i badania przez Trybunał Konstytucyjny.

Z jakim problemem sąd rejonowy zwrócił się do do TK?

W ocenie sądu, który zwrócił się z problemem do Trybunału Konstytucyjnego, „zarówno osoby objęte obowiązkowo ubezpieczeniem chorobowym, jak i osoby objęte tym ubezpieczeniem dobrowolnie stanowią jedną grupę, posiadającą wspólną cechę istotną, jaką jest posiadanie statusu ubezpieczonego, objętego ubezpieczeniem w razie choroby i macierzyństwa. Zróżnicowanie zaś uprawnień w zakresie świadczeń z tego ubezpieczenia w oparciu o kryterium związane z obowiązkowym bądź dobrowolnym objęciem ubezpieczeniem chorobowym jest dowolne i przypadkowe”. Ponadto jedni i drudzy ubezpieczeni – zarówno objęci obowiązkowym, jak i dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym opłacają składkę na to ubezpieczenie z własnych środków. Różny zatem okres wyczekiwania na prawo do świadczeń chorobowych jest, zdaniem Sądu Rejonowego w Poznaniu, niezgodny z konstytucyjną zasadą równości wobec władz publicznych i sprawiedliwości społecznej.

Jak uzasadnił swe stanowisko Trybunał Konstytucyjny?

W wydanym 16 listopada 2010 r. wyroku (sygn. akt P 86/08) Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2008 r. w zakresie, w jakim dla osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą, podlegających dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu, określa dłuższy niż dla osób podlegających obowiązkowo ubezpieczeniu chorobowemu okres nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego wymagany do nabycia prawa do zasiłku chorobowego, jest zgodny z art. 32 ust. 1 oraz art. 2 konstytucji.

Nawiązując do swego wcześniejszego wyroku (sygn. akt P 45/06), Trybunał Konstytucyjny orzekł, że osoby objęte ubezpieczeniem chorobowym dobrowolnie oraz obowiązkowo charakteryzują się wspólną cechą, jaką jest status „ubezpieczonego". Pod tym względem są to kategorie podmiotów podobnych. Podobieństwo to nie pozwala na zróżnicowanie katalogu świadczeń ubezpieczeniowych przysługujących obu kategoriom ubezpieczonych. Podkreślił jednocześnie, że są to kategorie podmiotów podobnych, ale niejednakowych. Występuje bowiem między nimi wiele różnic, które dotyczą: swobody przystąpienia i wystąpienia z systemu ubezpieczeniowego (dotycząca ubezpieczonych dobrowolnie i nieobejmująca ubezpieczonych obowiązkowo), możliwości elastycznego (i samodzielnego) kształtowania przez ubezpieczonych dobrowolnie podstawy wymiaru składki ubezpieczeniowej, mechanizmu ograniczenia podstawy wymiaru składki w przypadku ubezpieczających się dobrowolnie (do 250% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w poprzednim kwartale). Zdaniem TK osoby ubezpieczone dobrowolnie mogą swobodnie, w granicach obowiązującego prawa, decydować o wysokości wpłacanych składek i momencie przystąpienia do ubezpieczenia chorobowego bądź podjęcia decyzji o rezygnacji z tego ubezpieczenia.

Mając na względzie różnice między kategoriami ubezpieczonych dobrowolnie i obowiązkowo, należących do grupy podmiotów podobnych, choć niejednakowych, a także potrzebę i dążenie do tego, by zapewnić właściwą korelację między sumą wpłat ze składek a sumą wypłat z tytułu świadczeń chorobowych, nadto zaś niemożność skorygowania po orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego derogowanego już przepisu ustawy, Trybunał Konstytucyjny orzekł o zgodności kwestionowanego przepisu ustawy chorobowej z konstytucją.

Wyrok jest ostateczny, a jego sentencja podlega ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw.

Jerzy Malec

prawnik